Choroby, z którymi się zmagamy > Choroby nowotworowe

Badania i normy

(1/1)

anulka:
BADANIA KRWI

KRWINKI CZERWONE (ERYTROCYTY)
Podstawowym składnikiem krwinek czerwonych jest hemoglobina transportująca tlen do poszczególnych komórek, tkanek i narządów. Erytrocyty są produkowane w szpiku kostnym. Na wyniku laboratoryjnym będą oznaczone symbolem RBC

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH:
Kobiety: od 3.500.000 do 5.200.000/mm3
Mężczyźni: od 3.900.000 do 5.700.000/mm3

WARTOŚCI OBNIŻONE
Zmniejszoną liczbę erytrocytów w jednostce objętości nazywamy niedokrwistością.
Przyczyną mogą być:
-utrata krwi,
-niedokrwistości niedoborowe, szczególnie spowodowane niedoborem żelaza,
-rozpad krwinek czerwonych pod wpływem czynników toksycznych lub immunologicznych

KRWINKI BIAŁE (LEUKOCYTY)
Biorą udział w mechanizmach obronnych organizmu. Występują we krwi, limfie i tkance łącznej. Krwinki białe mają zdolność do ruchu pełzakowatego. Są zróżnicowane na granulocyty (kwasochłonne, zasadochłonne i obojętnochłonne) i agranulocyty (limfocyty i monocyty).
Na wyniku laboratoryjnym będą oznaczone symbolem: WBC

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
od 6000 do 8000 w mm3

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
Występują one głownie w zakażeniach bakteryjnych, po posiłkach, u chorych leczonych kortykoosteroidami oraz w niektórych chorobach nowotworowych szpiku.
WARTOŚCI OBNIŻONE
Stwierdza się głównie w następstwie stosowania leków ( nie tylko chemioterapeutyków ), niektórych chorobach zakaźnych bakteryjnych ( dur brzuszny, ciężkie posocznice), lub wirusowych ( odra, różyczka, wirusowe zapalenie wątroby ), chorobach rozrostowych szpiku kostnego.

HEMOGLOBINA
Stanowi podstawowy składnik krwinek czerwonych. Jest białkiem transportującym tlen w organizmie.
Na wyniku laboratoryjnym będzie oznaczona symbolem HGB

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Kobiety: od 11 do 15 g%
Mężczyźni: od 12 do 16 g%

PŁYTKI KRWI (TROMBOCYTY)
Są jednym z elementów układu krzepnięcia. W miejscu uszkodzenia naczynia krwionośnego płytki krwi przylegają do niego i uwalniają z siebie szereg substancji chemicznych powodujących nagromadzenie wielu płytek i zlepienie ich co spowoduje zatamowanie krwawienia.
Na wyniku laboratoryjnym będą oznaczone symbolem: PLT

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
od 150 do 350 tyś/mm3

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
Często towarzyszy policytemii ( zwiększonej ilości krwinek czerwonych we krwi )
WARTOŚCI OBNIŻONE
Zmniejszona liczba płytek krwi może być objawem:
- upośledzonego wytwarzania płytek w szpiku kostnym czego przyczyną może być działanie leków immunosupresyjnych, przeciwbólowych, antybiotyków, toksyn bakteryjnych, przeciwciał przeciw płytkowych
- nadmiernego zużycia płytek w układzie krwionośnym (zespół wykrzepiania śródnaczyniowego)
- zniszczenia krążących płytek przez toksyny bakteryjne, leki, środki owadobójcze, śledzionę itd.

HEMATOKRYT
Oznacza stosunek ciał morfotycznych masy krwinkowej do osocza.
Na wyniku laboratoryjnym będzie oznaczony symbolem HCT.

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Kobiety: 35-40%
Mężczyźni: 35-45%

WARTOŚCI OBNIŻONE I PODWYŻSZONE
Są ściśle związane z ilością krwinek czerwonych w osoczu ( patrz krwinki czerwone, erytrocyty)

BADANIA BIOCHEMICZNE SUROWICY KRWI

BIAŁKA
Stężenie białek w surowicy krwi zależy od wielu czynników, między innymi od jego podaży w pokarmach, stopnia biosyntezy białka w organizmie, od utraty białka przez nerki, przewód pokarmowy, skórę ( oparzenia ). Znaczenie diagnostyczne ma nie tylko oznaczenie ogólnego stężenia białka, ale również jego poszczególnych frakcji (określonych najczęściej metodą elektroforetyczną).

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH 6-8 g% lub 63-79 g/l

WARTOŚCI OBNIŻONE
- niedostateczna podaż białka,
- upośledzone wchłanianie białka z przewodu pokarmowego,
- nadmierna utrata białka przez przewód pokarmowy, nerki lub skórę,
- przewlekłe krwawienie z różnych narządów
- posocznice, nadczynność tarczycy, choroby nowotworowe
WARTOŚCI PODWYŻSZONE
- produkcja białek patologicznych ( szpiczak mnogi)
- wzmożona produkcja białek fizjologicznych ( przewlekłe stany zapalne, marskość wątroby, siatkowica (zmiany nowotworowe ).

Oznaczać można także białko C-reaktywne CRP, tzw. białko ostrej fazy którego stężenie wzrasta w stanach zapalnych, szczególnie tkanki łącznej. Prawidłowe stężenie CRP w surowicy jest mniejsze niż 5 mg/l.

BILIRUBINA
Jest produktem degradacji hemu ( składnika hemoglobiny) w organizmie. Powstaje w wątrobie, śledzionie i szpiku kostnym. Jej stężenie zależy od czynności wątroby i dróg żółciowych (np. drożności dróg odprowadzających żółć do światła jelita)

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Prawidłowe stężenie bilirubiny całkowitej nie przekracza 1 mg% lub 17 ľmol/l

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
Podwyższony poziom bilirubiny we krwi może być spowodowany wieloma czynnikami:
- uszkodzenie komórek wątrobowych wirusowe lub toksyczne, wrodzone defekty bieguna żółciowego występujące w zespole Dubina-Johnsona lub Rotora
- cholestaza wewnątrzwątrobowa ( upośledzenie odpływu żółci do przewodu pokarmowego )
- kamica żółciowa
- nowotwory
- wzmożona hemoliza ( niedokrwistość hemolityczna )

CHOLESTEROL
Jest to tłuszczowy związek chemiczny który bierze udział w tworzeniu hormonów sterydowych, kwasów żółciowych i witaminy D, jest także składnikiem błon komórkowych. Głównym narządem biosyntezy cholesterolu jest wątroba (cholesterol endogenny) tam też, jest on metabolizowany. Jest wydalany z żółcią po przemianie do kwasów żółciowych.
LDL- beta-lipoproteina o małej gęstości nazywana powszechnie złym cholesterolem. Jeśli poziom LDL jest zbyt wysoki to cholesterol odkłada się w komórkach ścian tętniczych tworząc tam złogi , zwane blaszkami miażdżycowymi, i w rezultacie doprowadzając do zwężenia tętnic wieńcowych. Nieodpowiednia dieta obfitująca w pożywienie z dużą ilością cholesterolu i tłuszczów podwyższa poziom stężenia LDL. Wszystko to powoduje rozwój miażdżycy i zwiększa ryzyko choroby wieńcowej. Do najważniejszych czynników ryzyka choroby wieńcowej zalicza się podwyższony poziom cholesterolu całkowitego i LDL. Dlatego należy dążyć za pomocą diety i leczenia farmakologicznego do ich obniżenia, dzięki czemu zmniejsza się ryzyko zawałów serca i udarów mózgu.
HDL alfa-lipoproteina o dużej gęstości nazywana jest powszechnie dobrym cholesterolem. Usuwa ona cholesterol ze ścian naczyń ( przenosi nadmiar cholesterolu z komórek do wątroby ), dlatego przypisuje się jej właściwości przeciwmiażdżycowe. Za korzystny dla zdrowia uważa się wysoki poziom HDL. Obecnie panuje opinia, że stosunek liczbowy HDL do LDL daje lepszy obraz ryzyka wystąpienia choroby wieńcowej niż całkowity poziom cholesterolu. Dzienna dawka cholesterolu w pożywieniu nie powinna przekraczać 300 mg.

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Cholesterol całkowity
Do 200 mg/dl
wartość graniczna 200-250 mg/dl
wartość nieprawidłowa powyżej 250 mg/dl

HDL
Mężczyźni 35-70 mg/dl
Kobiety 40-80 mg/dl
Wartość graniczna - im wyższe stężenie tym lepsze.

LDL
Do 135 mg/dl
wartość graniczna 135-155 mg/dl
wartość nieprawidłowa powyżej 155mg/dl

FOSFOR
85% całkowitego fosforu w organizmie ludzkim znajduje się w kościach, 6% w mięśniach, a 9% w innych tkankach. Tylko 1% fosforu ustrojowego znajduje się w płynie pozakomórkowym. Fosforany są najważniejszym anionem śródkomórkowym oraz składnikiem związków wysokoenergetycznych. Stężenie fosforu w organizmie ludzkim jest zależne od podaży fosforanów z pokarmami, stopnia ich wchłaniania w przewodzie pokarmowym i wydalania ich z moczem.

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH 0,9-1,6 mmol/l

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
-wzmożone wchłanianie fosforanów z przewodu pokarmowego ( np. odżywianie niemowląt nie rozcieńczonym mlekiem krowim, nadmierna podaż witaminy D)
-nadmierne uwalnianie się fosforanów z rozpadających się tkanek, faza kataboliczna u chorych z ciężkimi urazami lub infekcjami, nadmierny wysiłek fizyczny, kwasica przebiegająca z odwodnieniem, rozpad komórek nowotworowych spowodowanych intensywną chemioterapią )
-zmniejszenie wydalania fosforanów z moczem wywołane ostrą i przewlekłą niewydolnością nerek
-nadmierna mobilizacja fosforanów z kości
-inne
WARTOŚCI OBNIŻONE
-niedostateczna podaż fosforanów ( wynik niewłaściwej diety)
-niedostateczne wchłanianie fosforanów w przewodzie pokarmowym
-nadmierne przemieszczanie fosforanów z przestrzeni pozakomórkowej do komórek ( chorzy z oparzeniami lub po ciężkich urazach, chorzy na cukrzyce z kwasicą ketonową, zasadowicą oddechową)
-nadmierna utrata fosforanów przez nerki

GLUKOZA
Jest to podstawowy substrat energetyczny ustroju, jego głównym źródłem jest pożywienie, zapasy glikogeny w wątrobie oraz reakcje syntezy. Stężenie glukozy w surowicy krwi zależne jest od:
-podaży węglowodanów w pokarmach
-nasilenia procesów powstawania glukozy z substratów glukogennych głównie w wątrobie i nerkach
-stopnia zużycia glukozy przez poszczególne narządy
-utraty glukozy z moczem.
Najkorzystniejsze dla zdrowia jest spożywanie 100g glukozy dziennie. Glukoza spożywana w nadmiarze sprzyja nadwadze i innym problemom zdrowotnym. Poziom glukozy wzrasta po przekarmieniu łatwo strawnymi węglowodanami - słodycze, produkty mączne. Z układu trawiennego glukoza przenika do krwioobiegu. Wraz z krwią glukoza trafia do trzustki, gdzie potęguje wytwarzanie i uwalnianie insuliny - hormonu regulującego gospodarkę cukrową - przenoszącego glukozę z krwi do tkanek. Przy umiarkowanej podaży glukozy komórki trzustki reagują prawidłowo - produkują i uwalniają insulinę. Drastyczne przecukrzenie krwi zagraża zdrowiu, ponieważ komórki trzustki nie tracą czasu na wytwarzanie i powolne uwalnianie insuliny - rozpadają się i błyskawicznie wyrzucają zmagazynowane zapasy hormonu. Nadmiar glukozy niszczy komórki trzustki które z czasem tracą zdolność regeneracji.

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Noworodki 2,8-4,4 mmol/l lub 50-115 mg/dl
Dzieci 3,9-5,8 mmol/l lub 70-105 mg/dl
Dorośli 3,9-6,4 mmol/l lub 70-115 mg/dl

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
-bezwzględny lub względny niedobór insuliny spowodowany cukrzycą lub zniszczeniem układu insulinowego przez przewlekłe stany zapalne lub nowotwory
-podawanie niektórych leków
-stany zapalne lub nowotwory mózgu
-wylew do mózgu
-przewlekła i ostra mocznica -
zatrucie tlenkiem węgla
-wstrząs
-zawał mięśnia sercowego
-wysoka gorączka
-oparzenia ( pierwsze 24 godziny )
WARTOŚCI OBNIŻONE
-niedostateczna podaż węglowodanów w pokarmach ( głodzenie, jadłowstręt )
-zespół wadliwego wchłaniania glukozy z przewodu pokarmowego
-nadmierna utrata glukozy z moczem
-nadmierne zużycie glukozy przy wysiłku fizycznym lub przy niektórych stanach nowotworowych
-uszkodzenie miąższu wątroby, niedobór hormonów tarczycy lub hormonu wzrostu
-wrodzone defekty metaboliczne

KREATYNINA
Kreatynina obecna w surowicy krwi jest głównym metabolitem mięśni szkieletowych. Wydalana jest przez nerki drogą przesączania kłębuszkowego. Stężenie kreatyniny jest wypadkową produkcji i wydalania, zależy bezpośrednio od masy mięśni i od sprawności wydalniczej nerek.

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Norma 62-124 mmol/l lub 0,7-1,4 mg/dl

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
-wysiłek fizyczny
-akrogemalia
-gigantyzm
-ostra lub przewlekła niewydolność nerek

KWAS MOCZOWY
Kwas moczowy jest końcowym metabolitem zasad purynowych ( przetwarzanie azotu białkowego )

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH Norma 0,15-0,45 mmol/l (2,5-8,0 mg/dl )

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Norma 0,15-0,45 mmol/l (2,5-8,0 mg/dl )

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
-dna moczanowa
-choroby nowotworowe
-łuszczyca
-leczenie cytostatykami
-duże uszkodzenie tkanek
-nadmierna podaż puryn w diecie

Zmniejszone wydalanie kwasu moczowego z moczem wywołują:
-niewydolność nerek
-stosowanie diuretyków tiazydowych i salicylanów ( w małych dawkach )
-ołów
-kwasy organiczne
Spadek stężenia może być przyczyną zahamowanej reabsorpcji kanalikowej.

MAGNEZ
Ustrój dorosłego człowieka zawiera około 24 g ( 1000 mmol ) magnezu. Połowa tej ilości znajduje się w kościach, pozostałe w tkankach miękkich. Tylko około 16% magnezu ustrojowego jest wymienialna. Magnez umiejscowiony jest głównie wewnątrzkomórkowo.

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDLOWYCH
Norma 0,8-1 mmol/l

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
-nadmierna podaż soli magnezowych w postaci wlewów pozajelitowych, leków zobojętniających kwas solny lub leków przeczyszczających
-upośledzone wydalanie magnezu przez nerki ( u chorych z ostrą niewydolnością nerek )
-niedoczynność tarczycy lub kory nadnerczy
WARTOŚCI OBNIŻONE
-niedostateczna podaż magnezu z pokarmami ( długotrwałe odżywianie pozajelitowe nie zawierające magnezu, nadużywanie alkoholu)
-długotrwałe wymioty lub odsysanie treści żołądka, uporczywa biegunka, przetoka jelitowa
-nadmierna utrata magnezu z moczem ( długotrwale leczenie diuretykami, ostra i przewlekła niewydolność nerek w fazie wielomoczu )
-nadczynność tarczycy, pierwotna lub wtórna nadczynność przytarczyc
-nadmierne odkładanie się magnezu w tkankach (ostre zapalenie trzustki )
-choroby kości (przerzuty nowotworowe do kości )

MOCZNIK
Jest to główny końcowy metabolit przemiany białkowej. Stężenie mocznika we krwi jest wypadkową produkcji która zachodzi wyłącznie w wątrobie i nerkowego wydalania., zwiększa się ona wraz z wiekiem. Można także oznaczać azot mocznika BUN.

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Norma dla mocznika 2,5-6,4 mmol/l lub 15 - 39 mg/dl
Norma dla azotu mocznika 7-18 mg/dl
WARTOŚCI PODWYŻSZONE
Zwiększenie stężenia mocznika jest prawie zawsze dowodem upośledzonej czynności wydalniczej nerek.
- dieta bogata w białka
- nadmierny katabolizm białek w ustroju (gorączka, posocznica )
- krwawienie do przewodu pokarmowego
- niewydolność nerek
- niewydolność pozanerkowa np. zwężenie moczowodów.

POTAS (K)
Jest najważniejszym elektrolitem śródkomórkowym. W płynie zewnątrzkomórkowym znajduje się mniej niż 2% całkowitej ilości potasu w organizmie. Potas przemieszcza się z przestrzeni wewnątrz- do zewnątrzkomórkowej i w kierunku odwrotnym, w zależności od stężenia w płynie zewnątrzkomorkowym, stanu równowagi kwasowo-zasadowej i aktywności procesów metabolicznych. Poziom potasu w organizmie zależny jest od podaży potasu z pokarmami, utratą tego elektrolitu przez nerki, przewód pokarmowy lub też nadmiernym uwalnianiem się potasu z komórek.

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Norma 3,5-5,0 mmol/l

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
-nadmierna podaż potasu
-upośledzone wydalanie potasu przez nerki (ostra niewydolność nerek )
-pierwotna niedoczynność kory nadnerczy ( choroba Addisona )
-nadmierne wydalanie potasu z komórek wywołane rozpadem tkanek
-wzmożona degradacja tkanek i glikogenu spowodowana głodzeniem lub nie wyrównaną cukrzycą )
-niedotlenienie tkanek (kwasica metaboliczna lub oddechowa )
-działanie niektórych leków (indometacyna )
WARTOŚCI OBNIŻONE
Niedostateczna podaż potasu występuje najczęściej u chorych po zabiegach operacyjnych, odżywianych przez sondę lub pozajelitowo.
-długotrwałe wymioty
-biegunka
-przetoka jelitowa lub żołądkowa
-kwasica metaboliczna
-działanie hormonów kory nadnerczy
-leki moczopędne
-kwasica kanalikowa
-zaburzona funkcja kanalików nerkowych
-przemieszczanie potasu z płynu pozakomórkowego do komórek, po obciążeniu glukozą, po podaniu insuliny, szczególnie w kwasicy cukrzycowej
-leczenie testosteronem
-zwiększona synteza białek

SÓD ( Na )
Jest najważniejszym elektrolitem płynu pozakomórkowego. Utrzymanie stałej ilości sodu w osoczu krwi to wynik hormonalnej regulacji nerkowego wydalania sodu i wody.

ZAKRES WARTOŚCI PRAWIDŁOWYCH
Norma 135-145 mmol/l (mEq/l)

WARTOŚCI PODWYŻSZONE
-odwodnienie, nadmierna utrata wody przez skórę
-nadmierna utrata wody przez nerki
-zaburzenia funkcji kanalików nerkowych
-cukrzyca niewyrównana
-nadmierna utrata wody przez płuca, hiperwentylacja
-biegunki (szczególnie u niemowląt )
-niewydolność nerek, obniżona filtracja kłębkowa
-prawokomorowa niewydolność serca
-zespół nerczycowy
-marskość wątroby
-zwężenie tętnicy nerkowej
-hiperkortyzolemia
WARTOŚCI OBNIŻONE
-nadmierna utrata sodu przez nerki
-leczenie diuretykami
-niedobór hormonów kory nadnerczy
-nadmierna utrata sodu przez skórą (obfite pocenie, oparzenia )
-nadmierna utrata sodu przez przewód pokarmowy ( wymioty, biegunka )
-przetoki
-przewodnienie hipotoniczne
-zwiększona pozajelitowa podaż płynów -niedobór kortizolu
-zwiększona sekrecja wazopresyny ( hormonu zapobiegającego nadmiernej utracie wody z moczem)
-choroby nerek

BADANIE OGÓLNE MOCZU

ZABARWIENIE MOCZU
Mocz prawidłowo może mieć zabarwienie od zupełnie bezbarwnego do ciemnożółtego, jest to zależne od stopnia zagęszczenie moczu ( urochromu )
Jeśli mocz ma nieprawidłową barwę to może się na to składać wiele przyczyn, tak więc jeśli mocz jest :
1. Mlecznobiały lub jest mętny czynnikami wywołującymi to zabarwienie mogą być:
- wytrącone fosforany
- duża ilość leukocytów
- ciała tłuszczowate w moczu
- domieszka wydzieliny gruczołu krokowego i nasienia
- bakterie
2. Zielononiebieskie
- bilirubina
- zakażenie pałeczką ropy błękitnej
- witamina B2
- błękit metylenowy
3. Różowoczerwonawo-fioletowe
W tym przypadku należy przeprowadzić próbę benzydynową lub toluidynową stwierdzającą obecność krwinek.
Jeśli jest ona ujemna to przyczynami zabarwienia mogą być:
- moczany bezpostaciwe
- porfiryny
- leki
- drobnoustroje (Serratia )
- barwnik czerwonych buraków, papryki lub czarnych jagód
Jeśli próba benzydynowa jest dodatnia przyczynami mogą być:
- erytrocyty
- hemoglobina
- mioglobina
4. Czerwonawobrunatnawo-czarne.
W tym przypadku także konieczne jest przeprowadzenie próby na obecność krwinek. Jeśli próba da wynik ujemny to przyczynami tego zabarwienie mogą być:
- barwniki żółciowe
- fenol, krezol
- leki
Jeśli próba da wynik dodatni to przyczynami są:
- erytrocyty
- hemoglobina i methemoglobina
- mioglobina

CIĘŻAR WŁAŚCIWY MOCZU

Gęstość względna moczu zależy przede wszystkim od zawartości chlorku sodu, mocznika, innych elektrolitów, kreatyniny lub kwasu moczowego

WARTOŚCI PRAWIDŁOWE
Od 1,023-1,035 ( brak jednostki )

WARTOŚCI OBNIŻONE
- moczówka prosta podwzgórzowa ( upośledzone wydzielanie wazopresyny )
- uszkodzenie cewek nerkowych przez leki ( przeterminowane tetracykliny, sole litu )
- ostra i przewlekła niewydolność nerek
- hiperkalcemia
- hipokalemia
WARTOŚCI PODWYŻSZONE
- obecność białka
- obecność glukozy
- środek cieniujący używany w radiologii


Opis pochodzi ze strony: http://med.sisco.pl/ok/laboratoria/normy.htm

anulka:
Link do oryginalnego artykułu :
http://www.zdrowie.med.pl/bad_obraz/scyntygrafia.html

SCYNTYGRAFIA

Badanie nazywane jest również: BADANIE IZOTOPOWE

TEORETYCZNE I TECHNICZNE PODSTAWY BADANIA
Scyntygrafia jest metodą uzyskiwania obrazu narządów, a przede wszystkim oceny ich czynności, przy pomocy niewielkich dawek izotopów promieniotwórczych (radioznaczników). Izotopy podawane są zwykle bezpośrednio do naczyń, wyjątkowo doustnie. Istnieją specjalne monogramy i wzory, na podstawie których oblicza się dawkę izotopu w zależności od masy i powierzchni ciała. Najczęściej używanym radioizotopem jest technet-99m, rzadziej używa się jodu-131, talu-201 i galu-67. Izotopy te zwykle są związane z odpowiednio dobranymi związkami chemicznymi powodującymi gromadzenie się ich w tym, a nie w innym narządzie. I tak: koloidalna siarka wychwytywana jest przez komórki Browicza-Kupfera wątroby; kuleczki albumin zatrzymują się w naczyniach włosowatych płuc; technet połączony z fosforanami gromadzi się w kościach.
Radioizotopy używane w badaniach scyntygraficznych emitują względnie mało szkodliwe dla organizmu promieniowanie gamma. Promieniowanie beta niszczące komórki używane jest w terapii radioizotopowej. Pochłonięta dawka waha się zwykle od 0,1 do 1Gy (Greja). Rozmieszczenie izotopów, oraz drogi ich przepływu, wydzielania i wydalania, obrazuje się na monitorze komputera przy pomocy urządzeń zwanych scyntygrafami albo gammakamerami (ryc. 17-3). Scyntygrafy są aparatami, w których detektor przesuwa się nad badanym narządem. Jego obraz drukowany jest na papierze (ryc. 17-4). Aparaty te są dziś już bardzo przestarzałe a czas badania bardzo długi, więc używa się ich przede wszystkim do badania małych narządów (np. tarczycy). Gamma kamery są nowszą generacją aparatów medycyny nuklearnej (ryc. 17-5). Duża głowica tego aparatu obejmuje swoim polem widzenia całość badanego narządu (wątroby, serca, mózgu, nerek), a badanie trwa znacznie krócej w porównaniu ze scyntygrafem. Wynik badania można otrzymać na błonie fotograficznej, chociaż obecnie utrwala się znacznie częściej w pamięci komputera. W obrazie komputerowym, zależnie od potrzeb, możliwa jest zmiana skal barwnych, filtrowanie, wygładzanie a przede wszystkim badanie czynności narządów. Gamma kamery ruchome (rotujące) umożliwiają uzyskanie obrazów warstwowych (tomograficznych), podobnie jak w tomografii komputerowej (ryc. 17-6). Obrazy te uzyskuje się przez okrężny ruch głowicy aparatu wokół ciała pacjenta. Technika ta określana jest jako tomografia emisyjna pojedynczego fotonu (z angielskiego - SPECT).
Badanie izotopowe nie jest badaniem niebezpiecznym. Pochłonięta dawka nie przekracza dwukrotności dawki rentgenowskiego badania płuc, a w niektórych przypadkach jest zdecydowanie mniejsza. Badania izotopowe nie stwarzają wymiernego zagrożenia dla domowników osoby poddanej badaniu. Badania izotopowe nie są badaniami drogimi. Ich koszt jest nieco wyższy od badań ultrasonograficznych, a znacznie niższy od tomografii komputerowej i rezonansu magnetycznego.

CZEMU SŁUŻY BADANIE?
   
Zasada badania izotopowego
Podstawową zaletą metod izotopowych jest badanie czynności narządu: przepływu krwi, filtracji moczu pierwotnego, przepływu żółci w przewodach wątrobowych itp. Zatem, o ile techniki rentgenograficzne lepiej obrazują strukturę narządu, trudno o lepszą technikę diagnostyczną niż metody izotopowe w badaniu funkcji narządów wewnętrznych. Ponadto, badania izotopowe pozwalają niejednokrotnie uniknąć wykonania badań radiologicznych obarczonych ryzykiem powikłań - połączonych z cewnikowaniem naczyń lub podawaniem jodowych środków kontrastowych (arteriografia, cholangiografia, koronarografia, urografia). Szczególnie przydatnymi badaniami izotopowymi są:

    * Perfuzyjna i wentylacyjna scyntygrafia płuc w ocenie zaburzeń krążenia płucnego, w tym zatorowości płucnej.
    * Perfuzyjna scyntygrafia mięśnia sercowego, jako badanie selekcjonujące i poprzedzające koronarografię (angiografia naczyń wieńcowych.
    * Statyczna scyntygrafia wątroby w rozpoznawaniu i nadzorze przebiegu przewlekłego zapalenia wątroby.
    * Izotopowe badania nerek w rozpoznawaniu nerkowego tła nadciśnienia.

WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA
Wskazania są wymienione w poszczególnych rozdziałach (kości, nerki, układ nerwowy, serce i naczynia, tarczyca, wątroba). Należy jednak wymienić inne grupy patologii, w których badania izotopowe również posiadają swoje zastosowanie:

    * Scyntygrafia guzów sutka (scyntymammografia):
    * różnicowanie łagodnych i złośliwych zmian w sutku.
    * Scyntygrafia hormonalnie czynnych guzów przewodu pokarmowego (carcinoid, gastrinoma, insulinoma).
    * Scyntygrafia krwawienia z przewodu pokarmowego.
    * Scyntygrafia nowotworów pierwotnych i przerzutowych przy pomocy przeciwciał monoklonalnych i innych znaczników onkofilnych (o powinowactwie do guzów).
    * Scyntygrafia przełykowego zarzucania treści żołądkowej:
    * nawracające zapalenia płuc u dzieci.
    * Scyntygrafia przytarczyc:
    * lokalizacja gruczolaka przytarczyc.
    * Scyntygrafia rdzenia nadnerczy:
    * nadciśnienie tętnicze wywołane guzem rdzenia nadnerczy.
    * Scyntygrafia ślinianek:
    * guzy ślinianek,
    * zaburzenia wydzielania śliny, zwłaszcza jednostronne.
    * Scyntygrafia szpiku kostnego: -nacieczenie nowotworowe szpiku kostnego.
    * Scyntygrafia uchyłka Meckela:
    * krwawienie z przewodu pokarmowego, zwłaszcza u dzieci.
    * Scyntygrafia żołądkowego zarzucania treści dwunastniczej:
    * podejrzenie żółciowego zapalenia żołądka, zwłaszcza u dzieci.


Badanie jest wykonywane na zlecenie lekarza
W niektórych ośrodkach medycznych wykonuje się badania na życzenie pacjenta, bez skierowania, ale i wówczas do badania kwalifikuje lekarz zakładu medycyny nuklearnej wykonującego badanie.

SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA
Badania z reguły nie wymagają przygotowania. Do badania scyntygraficznego dróg żółciowych,, zarzucania treści dwunastniczej do żołądka oraz żołądkowej do przełyku chory powinien być na czczo - do innych badań nie musi. Chorzy powinni mieć cewnik żylny (venflon) założony w szpitalu kierującym na badanie lub na miejscu,, w pracowni izotopowej. Małym dzieciom należy podać środek uspokajający celem zapewnienia nieruchomego ułożenia pod głowicą aparatu. U dzieci wskazane jest podanie środka uspokajającego

BADANIA POPRZEDZAJĄCE
Nie ma bezwzględnej konieczności wykonywania wcześniej innych badań. Jeżeli wykonano badania radiologiczne lub ultrasonograficzne należy dostarczyć jego wynik lekarzowi opisującemu badanie scyntygraficzne.

OPIS BADANIA
Radioznacznik podaje się najczęściej dożylnie (cewnik żylny - venflon), rzadziej doustnie lub inhalacyjnie. Dożylne podanie radioznacznika jest bezbolesne, rzadko może wystąpić krótkotrwałe pieczenie w miejscu wkłucia. Wystąpienie bólu jest zjawiskiem nieprawidłowym, występuje wyłącznie przy pęknięciu żyły. Doustnie radioznacznik podaje się rzadko (badanie tarczycy) - jest to bezbarwny płyn bez smaku. Niektóre pomiary scyntygraficzne rozpoczyna się bezpośrednio po podaniu radioznacznika (angioscyntygrafia mózgowa, badanie pierwszego przejścia, renoscyntygrafia), badanie wątroby około 10 min. od podania, badanie scyntygraficzne kości i statyczną scyntygrafię nerek - DMSA po 3-4 godzinach od podania radioznacznika. Pacjent w czasie od podania radioznacznika do pomiarów scyntygraficznych może wykonywać dowolne czynności; przy niektórych badaniach (np. kości) zaleca się wypicie 0,5-1l płynu obojętnego (woda, soki) celem wydalenia z moczem resztek izotopu krążącego we krwi.
Do większości badań izotopowych nie trzeba być na czczo. Wyjątkiem jest cholescyntygrafia (badanie dróg żółciowych) i izotopowe badanie żółci. W scyntygrafii perfuzyjnej pacjent spożywa śniadanie zawierające 0,5 l mleka między podaniem radioznacznika a wykonaniem badania.
Badanie scyntygraficzne wykonuje się w różnych pozycjach: zwykle leżącej, rzadziej stojącej lub siedzącej. Dłonie i stopy bada się po ich położeniu na detektorze gamma kamery. Szereg narządów bada się w projekcji przedniej, tylnej i dwóch projekcjach bocznych. Do badania izotopowego nie trzeba się rozbierać. Jeżeli między głowicą aparatu a ciałem chorego znajdują się duże przedmioty metalowe (monety w kieszeniach, duże wisiorki na szyi, duże metalowe klamry pasków) należy je usunąć. Czas wykonywania pomiarów scyntygraficznych jest zależny od rodzaju badania i wynosi od 1 do 60 min.
Wyniki badań scyntygraficznych przekazywane są w formie opisu, z dołączonymi niekiedy wydrukami, kliszami fotograficznymi (scyntygramami).

CZAS
Badanie trwa zwykle kilkadziesiąt minut, w określonych przypadkach nawet 2-5 dni.

INFORMACJE, KTÓRE NALEŻY ZGŁOSIĆ WYKONUJĄCEMU BADANIE
Przed badaniem
  # Skłonność do krwawień (skaza krwotoczna).
  # Ciąża.
    W czasie badania
  # Wszelkie nagłe dolegliwości (np. ból, zwłaszcza ból za mostkiem, duszność).

JAK NALEŻY ZACHOWYWAĆ SIĘ PO BADANIU?
Nie ma specjalnych zaleceń. Zaraz po badaniu izotopowym należy wypłukać z organizmu resztki izotopu przez wypicie 0,5-1 litra płynów obojętnych (woda, herbata, soki). Jedynie po badaniu izotopowym tarczycy należy wstrzymać się przez 2-3 dni z dłuższym noszeniem przy szyi małych dzieci. Wszelkie inne formy kontaktu z drugimi osobami są zupełnie nieszkodliwe.

MOŻLIWE POWIKŁANIA PO BADANIU

Brak powikłań. Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u chorych w każdym wieku. Nie może być wykonywane u kobiet będących w ciąży i w okresie laktacji. Należy unikać wykonywania badania u kobiet w II połowie cyklu miesięcznego, u których zaistniała możliwość zapłodnienia.ciężarnych.

Opracowano na podstawie:
dr n. med. Piotr Lass
Scyntygrafia
"Encyklopedia Badań Medycznych"
Wydawnictwo Medyczne MAKmed, Gdańsk 1996

anulka:
PET - CT

Co to jest badania PET-CT?

Badanie PET-CT (Pozytonowa Tomografia Emisyjna) jest badaniem z dziedziny medycyny nuklearnej. Opiera się na podawaniu minimalnej ilości fizjologicznych molekuł (glukoza, aminokwasy itd.) znaczonych atomami radioaktywnymi o bardzo krótkim półokresie rozpadu. Takie molekuły radioaktywne nazywają się „radioznacznikiem PET”.

Podanie radioznacznika jest wykonywane drogą dożylną. Przy użyciu detektora, który pozwala wykreślić dokładnie dystrybucję radioaktywności w ciele pacjenta, można ocenić różne funkcje organizmu (np. metabolizm glukozy, który jest związany z obecnością nowotworów złośliwych).

W przypadku badania PET-CT pacjent jednocześnie poddany jest badaniu tomografii komputerowej (CT). Jest to badanie radiologiczne, dzięki któremu można ocenić anatomię narządu pacjenta i zlokalizować precyzyjnie ewentualne ogniska gromadzenia radioznacznika PET.

Rodzaj badań wykonywanych w Pracowni Diagnostyki Klinicznej PET

Badanie z fuzją PET-CT z fluorodeoksyglukozą F18 [FDG] dla oceny:
- chorób nowotworowych,
- metabolizmu mózgu.

Procedura kwalifikacji pacjenta do badania PET-CT

Pacjenci kierowani są do Pracowni Diagnostyki Klinicznej PET przez lekarzy specjalistów.

Skierowanie na badanie wraz z dokumentacją medyczną (wyniki badań i konsultacji, karty informacyjne z leczenia szpitalnego itp.) powinno być przekazane do pracowni osobiście, pocztą lub faksem.

Wystawienie i wysłanie skierowania na badanie PET-CT nie jest równoznaczne z zakwalifikowaniem pacjenta do wykonania badania. Kwalifikacji dokonuje komisja kwalifikacyjna Pracowni Diagnostyki Klinicznej PET na podstawie przesłanej dokumentacji medycznej.

Pacjent zostanie powiadomiony telefonicznie o wyniku procesu kwalifikacyjnego, a w przypadku zakwalifikowania do badania o dacie i godzinie badania.

Refundacja NFZ

Badania pozytonowej tomografii emisyjnej są refundowany przez NFZ jako „Świadczenie oddzielnie kontraktowane”. Z tego wynika, że placówka kierująca pacjenta nie zostaje obciążana żadnego kosztu.
Badania pozytonowej tomografii emisyjnej finansowane są ze środków NFZ w ściśle określonych przypadkach.

Zakres patologii diagnozowanych metodą PET jest zgodny z brzmieniem załącznika do ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.), tj.:

a)   pojedynczego przerzutu o nieznanym punkcie wyjścia w celu lokalizacji guza pierwotnego, przy braku potwierdzenia rozpoznania lokalizacji ogniska pierwotnego innymi dostępnymi badaniami,

b)   pojedynczego guzka płuca w celu różnicowania pomiędzy guzem łagodnym i złośliwym przy braku rozpoznania innymi dostępnymi metodami,

c)   niedrobnokomórkowego raka płuca w celu przedoperacyjnej oceny zaawansowania, jeżeli inne badania nie dają jednoznacznej oceny stopnia zaawansowania,

d)   ziarnicy i chłoniaków nieziarniczych w celu wstępnej lub końcowej oceny skuteczności chemioterapii, wczesnego rozpoznania nawrotu, jeżeli TK nie daje jednoznacznej oceny stopnia zaawansowania,

e)   choroby wieńcowej w celu oceny zamrożonego mięśnia sercowego do precyzyjnego ustalenia wskazań/przeciwwskazań do rewaskularyzacji w przypadku braku jednoznacznych informacji z innych badań,

f)    przed transplantacją serca w celu wykluczenia nieodwracalnego uszkodzenia w wyniku procesu zapalnego w przypadku braku możliwości wykluczenia tego stanu w innych badaniach,

g)   padaczki w celu lokalizacji ogniska pierwotnego w przypadku braku możliwości zlokalizowania ogniska w innych badaniach,

h)   mięsaków tkanek miękkich w celu oceny skuteczności chemioterapii po dwóch kursach i wczesnego wykrycia nawrotu,

i)    raka piersi w celu przedoperacyjnej oceny zaawansowania w przypadku leczenia oszczędzającego przed biopsją, jeżeli MR wykazuje pojedyncze ognisko,

j)    raka jajnika w celu wczesnego wykrycia nawrotu, jeżeli inne badania nie dają jednoznacznej odpowiedzi co do oceny stopnia zaawansowania i rozpoznania nawrotu,

k)    raka tarczycy w celu lokalizacji ogniska nawrotu w przypadku wzrostu poziomu tyreoglobuliny, jeżeli inne badania nie pozwalają zlokalizować ogniska nawrotu,

l)    podejrzenia przerzutów do kości, jeżeli inne badania nie pozwalają zlokalizować ogniska nawrotu,

m)  planowania radioterapii radykalnej o modulowanej intensywności wiązki w celu oceny rozkładu żywotnych komórek nowotworowych, hipoksji, proliferacji guza, jeżeli inne badania nie pozwalają w przypadku braku możliwości dokonania takiej oceny w innych badaniach,

n)   radiochirurgicznego leczenia raka płuca o wczesnym stopniu zaawansowania w celu wykluczenia istnienia innych ognisk nowotworowych, jeżeli inne badania nie pozwalają ich zlokalizować.

Czas oczekiwania na badanie PET-CT

Czas oczekiwania waha się od 1 do 2 miesięcy.

Przygotowanie do badania PET-CT

1. Należy pozostać na czczo przez co najmniej 4 godz. przed badaniem. Można pić wodę lub herbatę bez cukru w dowolnej ilości. Nie należy używać gumy do żucia i cukierków.

2. W dniu planowanego badania należy przynieść ze sobą 1 litr wody mineralnej niegazowanej.

3. Pacjenci chorujący na cukrzycę powinni skontaktować się z Pracownią Diagnostyki Klinicznej PET w celu uzyskania dodatkowych informacji.

4. Pacjentom nie powinny towarzyszyć dzieci i kobiety w ciąży.

Czas konieczny na wykonanie badania wynosi od 3 do 5 godzin.

Jak wygląda badanie PET-CT?

PET-CT jest metodą zupełnie bezbolesną i bezpieczną.

Przed badaniem pacjent przyjmuje w formie zastrzyku odpowiedni radioznacznik PET. Następnie przez około 60-75 minut przebywa w pozycji leżącej (należy leżeć spokojnie bez ruchu i starać się zrelaksować).

Samo badanie (w pozycji leżącej) trwa około 20 min.

Czy badanie PET-CT można wykonywać u pacjentów uczulonych na kontrast radiologiczny?

Tak, bez żadnego problemu.

Źródło: http://www.io.gliwice.pl/strona.php?typ=5&m=0&tresc=86

anulka:
KATECHOLAMINY

Inne nazwy: Dopamina, adrenalina, noradrenalina, wolne katecholaminy w moczu

W jakim celu badanie jest wykonywane?
Badanie jest pomocne w rozpoznaniu lub wykluczeniu guza chromochłonnego (rodzaj guza nadnerczy, czasem występujący poza tym narządem).

Kiedy badanie jest wykonywane?
Badanie wykonywane jest w przypadku występowania objawów utrzymującego się lub napadowego wysokiego ciśnienia krwi, takich jak ciężkie bóle głowy, przyspieszona akcja serca, czy nadmierne pocenie się.

Jak się pobiera próbkę do badania?
Do badania wykorzystuje się próbkę krwi pobranej z żyły łokciowej lub próbkę moczu ze zbiórki dobowej.

Informacja o badanej próbce

Co się oznacza?
Badanie polega na pomiarze ilości adrenaliny, noradrenaliny i dopaminy w osoczu krwi lub w moczu. Inne badania pozwalają na oznaczenie poziomu metabolitów tych hormonów w moczu - metoksykatecholamin i/lub kwasu wanilinomigdałowego.
Oznaczenie poziomu katecholamin w osoczu odzwierciedla poziom tych hormonów w momencie pobrania próbki krwi, a oznaczenie katecholamin w moczu ze zbiórki dobowej pozwala ocenić ilość hormonów wydalonych w ciągu 24 godzin.

Katecholaminy tworzą grupą podobnych hormonów wytwarzanych w rdzeniu (wewnętrznej części) nadnerczy (dwa niewielkie, trójkątne narządy położone nad górnymi biegunami nerek). Podstawowe katecholaminy, czyli dopamina, adrenalina (epinefryna) i noradrenalina (norepinefryna) są wydzielane do krwi w odpowiedzi na stres fizyczny i emocjonalny. Współuczestniczą w przesyłaniu sygnałów nerwowych w mózgu, zwiększają uwalnianie glukozy i kwasów tłuszczowych (źródeł energii), powodują rozszerzenie oskrzelików (małych przewodów powietrznych w płucach) oraz źrenic. Noradrenalina powoduje także skurcz naczyń krwionośnych i zwiększa ciśnienie krwi, a adrenalina wpływa na przyspieszenie akcji serca i metabolizmu. Po spełnieniu swoich funkcji, hormony te są rozkładane do nieaktywnych pochodnych. Pochodną dopaminy jest kwas homowanilinowy (HVA), pochodnymi noradrenaliny - normetanefryna i kwas wanilinomigdałowy (VMA), a pochodną adrenaliny - metanefryna i kwas wanilinomigdałowy (VMA). Zarówno hormony, jak i ich metabolity są wydalane z moczem.

W prawidłowych warunkach katecholaminy i ich metabolity są obecne w organizmie w niewielkich, okresowo zmiennych ilościach, a ich stężenia wzrastają zauważalnie tylko w trakcie i krótko po doświadczeniu stresu. Guzy chromochłonne i inne guzy neuroendokrynne mogą wytwarzać znaczne ilości katecholamin, co powoduje wzrost ilości tych hormonów i ich metabolitów we krwi i w moczu. Katecholaminy wydzielane przez guz chromochłonny mogą powodować utrzymujące się nadciśnienie tętnicze i/lub napady ciężkiego nadciśnienia, które mogą objawiać się w postaci bólów głowy, zaburzeń rytmu serca, nadmiernego pocenie się, nudności, niepokoju i mrowienia kończyn.

Około 90% guzów chromochłonnych jest zlokalizowanych w nadnerczach. Nieliczne mogą być złośliwe, ale większość jest łagodna (mogą rosnąć, ale nie rozprzestrzeniają się poza pierwotną lokalizację). Jeżeli nie wdroży się leczenia, objawy te mogą pogłębiać się w miarę wzrastania guza, a po pewnym czasie nadciśnienie spowodowane przez guz może uszkodzić niektóre narządy, takie jak nerki i serce oraz zwiększyć ryzyko udaru lub zawału serca.

Badanie katecholamin w moczu i w osoczu może być wykorzystywane do wykrycia guza chromochłonnego. Mimo, że są to rzadkie guzy (w Stanach Zjednoczonych diagnozuje się rocznie tylko ok. 800 przypadków), ważne jest, aby je rozpoznawać i leczyć, ponieważ stanowią potencjalnie uleczalną przyczynę nadciśnienia tętniczego. W większości przypadków guzy te można usunąć chirurgicznie i/lub leczyć tak, aby znacząco zmniejszyć ilość wytwarzanych katecholamin, złagodzić powikłania choroby i objawy związane z występowaniem guza.

Jak się pobiera próbkę do badania?
Zbiórka dobowa moczu wymaga zachowania wszystkich porcji moczu oddanych w ciągu 24 godzin. Ważne jest, aby mocz w trakcie zbiórki przechowywany był w chłodzie (temperatura lodówki).

Dieta, wysiłek fizyczny i niektóre leki mogą wpływać na poziom katecholamin, dlatego konieczne jest przestrzeganie pewnych zasad, aby próbka odzwierciedlała rzeczywisty metabolizm pacjenta, a nie wpływ czynników interferujących. Pacjent powinien poinformować lekarza o stosowanej diecie i przyjmowanych lekach. Powinno się przez kilka dni przed badaniem i w trakcie zbiórki moczu unikać produktów, takich jak kawa (także bezkofeinowa), herbata, czekolada, wanilia, banany, pomarańcze i inne owoce cytrusowe. Również wiele leków może zaburzać wynik badania, dlatego należy poinformować lekarza o zażywanych lekach, zarówno tych na receptę, jak i dostępnych bez recepty oraz o suplementach diety. Jeśli to możliwe, leki, które mogą wpłynąć na wynik, powinny zostać odstawione przed i w trakcie zbiórki moczu. Należy zminimalizować stres emocjonalny i fizyczny oraz intensywny wysiłek fizyczny przed i w trakcie zbiórki moczu, ponieważ czynniki te mogą zwiększyć uwalnianie katecholamin.

Oznaczenie poziomu katecholamin w osoczu wymaga pobrania próbki krwi z żyły łokciowej. Co prawda nie ma zgodnych wytycznych na temat sposobu pobrania próbki, ale pacjent może zostać poproszony o 15-30-minutowy odpoczynek w pozycji leżącej przed pobraniem próbki i pozostanie w pozycji leżącej w trakcie pobierania krwi. W innych okolicznościach, pacjent podczas pobierania krwi może pozostawać w pozycji siedzącej, po krótkim odpoczynku albo bez odpoczynku.

W jakich przypadkach badanie jest wykonywane?
Oznaczenia poziomu katecholamin służą przede wszystkim do wykrycia lub wykluczenia guza chromochłonnego u pacjentów z objawami sugerującymi takie rozpoznanie. Są one również przydatne w ocenie skuteczności leczenia u pacjentów z wykrytym i usuniętym guzem chromochłonnym oraz w kontroli, czy nie doszło do nawrotu choroby.
Oznaczenie stężenia katecholamin w osoczu krwi jest najbardziej przydatne u pacjentów z utrzymującym się nadciśnieniem tętniczym lub w trakcie epizodu nadciśnienia (tzw. "skoku" ciśnienia), ze względu na krótki okres występowania tych hormonów w krążeniu - są one szybko metabolizowane i/lub wydalane. Oznaczenie poziomu katecholamin w moczu odzwierciedla całkowitą ilość tych hormonów wydalonych w ciągu 24 godzin. Ich ilość w ciągu doby znacząco się zmienia; dzięki badaniu moczu można wykryć nadmierną produkcję katecholamin, nawet jeśli badanie krwi wypadnie prawidłowo. Badania w osoczu i w moczu można zlecać razem lub osobno, można zlecić też oznaczenia metoksykatecholamin w osoczu i/lub w moczu, aby ocenić zarówno poziom katecholamin, jak i ich metabolitów.

Na wyniki badań wpływają leki, dieta i stres, więc można się spodziewać pewnej liczby wyników fałszywie dodatnich. Dlatego oznaczenia katecholamin nie zaleca się jako badania przesiewowego w ogólnej populacji. Lekarze często sprawdzając wyniki dodatnie analizują wpływ stresu, diety i leków przyjmowanych przez pacjenta, aby zmienić lub wyeliminować ich wpływ, lub zlecają powtórne wykonanie badania, aby potwierdzić wynik.

W rzadkich przypadkach badanie katecholamin może zostać zlecone u osoby, u której nie występują objawy, a badanie obrazowe, wykonane z innych przyczyn, wykazało guz nadnercza lub guz neuroendokrynny, a także u pacjenta z rodziny, w której występował guz chromochłonny (nawrót tych guzów jest możliwy, a niektóre z nich mają podłoże genetyczne).

W jakich przypadkach badanie jest zlecane?
Badanie katecholamin w moczu zleca się, kiedy lekarz podejrzewa u pacjenta guz chromochłonny albo kiedy chce wykluczyć taką możliwość. Badanie można zlecić w przypadku pacjenta, u którego występują utrzymujące się lub nawracające nadciśnienie tętnicze z objawami takimi jak: bóle głowy, nadmierne pocenie się, zaczerwienienie twarzy i przyspieszona akcja serca. Można też zlecić badanie u pacjenta z nadciśnieniem tętniczym opornym na leczenie (pacjenci z guzem chromochłonnym często nie odpowiadają na konwencjonalne leczenie).

W rzadkich przypadkach badanie można zlecić u pacjenta, u którego przypadkowo został wykryty guz nadnerczy lub u członka rodziny, w której występował guz chromochłonny. Badanie to wykonuje się także w celu kontroli po leczeniu guza chromochłonnego.

  Co oznacza wynik?

UWAGA: Dla tego oznaczenia nie ustalono standardowych zakresów referencyjnych. Ze względu na to, że wartości referencyjne zalezą od wielu czynników takich jak: wiek, płeć, badana populacja, metoda oznaczenia, wyniki przedstawione jako wartości liczbowe mają różne znaczenie w różnych laboratoriach. Wynik powinien zawierać zakres referencyjny dla konkretnego oznaczenia. Lab ests Online zaleca, aby pacjent przedyskutował wyniki testu z lekarzem. Dodatkowe informacje na temat zakresów referencyjnych są dostępne w rozdziale  Zakresy referencyjne i ich znaczenie.

Oznaczenie katecholamin jest wrażliwe na czynniki interferujące, a guz chromochłonny jest rzadki, dlatego lekarz może spotykać częściej wyniki fałszywie dodatnie niż prawdziwie dodatnie. Dalsza diagnostyka jest wskazana, jeśli u pacjenta z objawami sugerującymi guz chromochłonny wykazano w badaniu zwiększone ilości katecholamin w osoczu i/lub w moczu.

Poważne choroby i stres mogą spowodować okresowy, nawet znaczny, wzrost poziomu katecholamin. Lekarz oceniając stan pacjenta bierze pod uwagę jego stan fizyczny i emocjonalny, zażywane leki oraz dietę. Po rozpoznaniu i wyeliminowaniu czynników interferujących, lekarz zleci powtórzenie badania, aby sprawdzić, czy poziom katecholamin jest wciąż podwyższony. Ponadto lekarz może zlecić oznaczenie metoksykatecholamin w osoczu i/lub w moczu, celem potwierdzenia wyników badania katecholamin oraz badania obrazowego (np. rezonans magnetyczny).

Jeśli poziom katecholamin jest podwyższony u pacjenta, który miał w przeszłości guz chromochłonny, prawdopodobnie leczenie nie było w pełni skuteczne lub doszło do nawrotu choroby.

Prawidłowe stężenie katecholamin w osoczu i w moczu wskazuje na małe prawdopodobieństwo, że pacjent ma guz chromochłonny. Niemniej należy pamiętać, że guz chromochłonny nie zawsze wytwarza katecholaminy z jednakową intensywnością.
W przypadku pacjenta, u którego dawno nie wystąpił epizod nadciśnienia, poziom katecholamin w osoczu i w moczu może być prawidłowy albo tylko nieznacznie podwyższony, nawet jeśli występuje guz chromochłonny.

Co jeszcze należy wiedzieć?
Oznaczenie poziomu katecholamin w osoczu i w moczu jest pomocne w zdiagnozowaniu guza chromochłonnego, ale nie ma znaczenia w ocenie lokalizacji ani ilości guzów. Na podstawie wyniku badania nie można ocenić, czy guz jest łagodny (choć z reguły są to guzy łagodne - nie dające przerzutów). Ilość wytwarzanych katecholamin niekoniecznie odpowiada wielkości guza, ponieważ zależy to od właściwości tkanki guza. Jednak całkowita ilość katecholamin wytwarzanych przez guz zwykle wzrasta w miarę, jak guz się powiększa.

Bardzo ważne jest, aby przed odstawieniem leków skonsultować się z lekarzem. Lekarz wspólnie z pacjentem zidentyfikuje substancje i leki, które mogą interferować w badaniu oraz doradzi, które leki można bezpiecznie odstawić na pewien czas. Substancje, które mogą zafałszować wynik badania katecholamin to m.in.: acetaminofen (paracetamol), aminofilina, amfetamina, środki hamujące łaknienie, kawa, herbata i inne produkty zawierające kofeinę, wodzian chloralu, klonidyna, deksametazon, niektóre leki moczopędne, adrenalina, alkohol etylowy, insulina, imipramina, lit, metyldopa, inhibitory MAO (monoaminooksydazy), nikotyna, nitrogliceryna, niektóre krople do nosa, propafenon, rezerpina, salicylany, teofilina, tetracykliny, trójcykliczne leki przeciwdepresyjne i leki rozszerzające naczynia. Wpływ tych leków na wynik badania jest różny u różnych pacjentów i często nie da się go przewidzieć.

Źródło: http://www.labtestonline.pl/Catecholamines.html

anulka:
WYBRANE ODCHYLENIA W BADANIACH LABORATORYJNYCH W PRZEBIEGU NOWOTWORÓW

- Poniżej wymieniono odchylenia badaniach laboratoryjnych najczęściej występujące w chorobach nowotworowych.

* OB. Zmiany OB są wysoce niecharakterystyczne. Podwyższenie często występuje w chorobach zakaźnych, kolagenozach i nowotworach. Szczególnie duże wartości spotyka się w procesach przebiegających z paraproteinemią (np. szpiczak mnogi, makroglobulinemia Waldenstroma) lub dysproteinemią (inne nowotwory). Niskie wartości OB mogą występować np. w policytemii.

* Proteinogram - istotne znaczenie diagnostyczne ma oznaczenie nie tylko ogólnego stężenia białka, ale przede wszystkim jego poszczególnych frakcji. Do hipoproteinemii (głównie hipoalbuminemii) może dojść w przypadku wzmożonego katabolizmu (zaawansowany proces nowotworowy) lub nadmiernego wydalania białka (krwawienie, punkcje opłucnowe lub otrzewnowe). Do zwiększenia stężenia białka dochodzi w paraproteinemiach (β-globuliny lub γ-globuliny). Wzrost stężenia γ-globulin może być objawem zespołu paraneoplastycznego.

* Fosfataza zasadowa (FZ) - jej zwiększone stężenie zwykle świadczy o patologii wątroby (izoenzym wątroby) lub układu kostnego (izoenzym kości). Występuje w procesach toczących się w kościach, przebiegających z nadmierną czynnością osteoblastów, czyli przy kościotworzeniu (a nie w procesach litycznych!). Sytuacja taka może dotyczyć zarówno pierwotnych, jak i przerzutowych nowotworów kości. Zwiększona aktywność fosfatazy zasadowej może być również spowodowana obturacją dróg żółciowych (cholestaza). Stężenie tego enzymu może być podwyższone w nowotworach wątroby, głównie przerzutowych. Niekiedy dochodzi do wzmożonej biosyntezy przez komórki nowotworowe (zespół paraneoplastyczny).

* Fosfataza kwaśna - u około połowy chorych na zaawansowanego raka stercza stwierdza się podwyższone stężenie izoenzymu swoistego dla stercza (PAP, prostatic acidic phosphatase ).

* Dehydrogenaza mleczanowa(LDH, lacte dehydrogenase ) - wzrost stężenia tego enzymu jest wysoce nieswoisty. Dochodzi do niego w przypadkach nowotworów o dużej dynamice (frakcja LDH 3). W chorobach układowych (chłoniaki złośliwe, białaczki) podwyższone jest głównie stężenie frakcji LDH 1 oraz LDH 2 i traktuje się je jako negatywny czynnik prognostyczny. Często stężenie LDH jest podwyższone w przebiegu objawów towarzyszących chorobom nowotworowym, na przykład przewlekłej zatorowości płucnej (LDH 3), niedokrwistości hemolitycznej (LDH 1 i 2) lub cholestazie w przypadku zajęcia wątroby (LDH 4 i 5).

* Beta-2-mikroglobulina - wzrost jej stężenia obserwuje się w przebiegu nowotworów układu chłonnego (chłoniaki złośliwe).

* Cholesterol - u osób z chorobami nowotworowymi względnie często obserwuje się obniżone stężenie cholesterolu.

* Poliglobulia wskazuje na patologię układu czerwonokrwinkowego lub jest zespołem paranowotworowym (rak nerki - parakrynne wydzielanie erytropoetyny).

* Żelazo - w przypadku niedokrwistości zawsze należy określić pozostałe parametry gospodarki żelazem! Do niedoboru żelaza dochodzi w przebiegu krwawień (np. nowotwory przewodu pokarmowego lub moczowo-płciowego) lub nadmiernego odkładania się żelaza w różnych tkankach nowotworowych. Hipersyderemia może świadczyć o patologii wątroby lub towarzyszyć niedokrwistości hemolitycznej w przebiegu nowotworu.

* Glukoza - w przebiegu nowotworów może dochodzić do hipoglikemii, która jest spowodowana wytwarzaniem insuliny przez rzadkie nowotwory trzustki (tzw. wyspiaki) lub substancji insulinopodobnych przez pierwotne nowotwory wątroby.

* Kwas moczowy - w nowotworach złośliwych (zwłaszcza chorobach limfoproliferacyjnych) często dochodzi do podwyższenia jego stężenia. W nowotworach o dużej chemiowrażliwości po podaniu leków cytostatycznych może wystąpić tak zwany ostry zespół lizy guza (ATLS, acute tumor lysis syndrome), którego jednym z objawów jest hiperurykemia. Stanowi to pilne wskazanie do leczenia na oddziale specjalistycznym.

* Fibrynogen - zwiększone stężenie tego białka może towarzyszyć procesom nowotworowym. Hipofibrynogenemia może z kolei pośrednio świadczyć o nowotworze, występując w przebiegu uszkodzenia wątroby lub zespołu wykrzepiania wewnątrznaczyniowego.

* Gamma-glutamylotranspeptydaza (GGTP, gamma-glutamyl transpeptidase) - wzrost stężenia tego enzymu świadczy o patologii wątroby, zwłaszcza z komponentą cholestazy.

* Ferrytyna - zwiększone stężenie może być spowodowane jej wytwarzaniem przez tkanki nowotworowe, uszkodzeniem wątroby przez komórki nowotworowe lub zwiększonym uwalnianiem, na przykład w przebiegu zespołu ostrej lizy guza.

* Białko C-reaktywne (CRP, C-reactive protein) - wzrost stężenia tego białka nie jest charakterystyczny i zwykle wymaga różnicowania z procesami o podłożu autoimmunologicznym.

Nawigacja

[0] Indeks wiadomości